Trong tâm thức của nhiều người, khi nhận được một tấm giấy triệu tập công an với tư cách là “Người làm chứng”, họ thường có tâm lý khá thoải mái. Họ nghĩ rằng mình chỉ là người đứng ngoài cuộc, đến để kể lại những gì mắt thấy tai nghe rồi về. Thế nhưng, dưới góc nhìn của một người làm nghề bào chữa, tôi phải cảnh báo bạn rằng: Trong tố tụng hình sự, không có vị thế nào là an toàn tuyệt đối.
Tôi là Luật sư Hùng. Tôi đã từng tiếp nhận những cuộc gọi cầu cứu trong hoảng loạn từ những người vừa bước ra khỏi phòng lấy lời khai. Họ đi vào làm nhân chứng, nhưng sau vài tiếng đồng hồ đối chất, họ bị giữ lại vì lời khai tự mâu thuẫn hoặc vô tình thừa nhận một hành vi liên đới. Ranh giới từ nhân chứng sang bị can đôi khi mỏng manh như một tờ giấy, và nó được định đoạt chỉ bằng một vài lời khai thiếu tỉnh táo.
Bạn vừa nhận được giấy triệu tập làm người làm chứng và cảm thấy bất an? Đừng để sự thiếu chuẩn bị đẩy bạn vào vòng nguy hiểm. Truy cập luatsuhung.vn ngay để nắm vững quyền lợi của mình.
Giấy triệu tập công an – Đừng phớt lờ nhưng cũng đừng sợ hãi
Khi nhận được giấy triệu tập, việc đầu tiên bạn cần làm là đọc kỹ nội dung: Ai triệu tập? Triệu tập về việc gì? Thời gian và địa điểm ở đâu?
Căn cứ Điều 66 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người làm chứng có nghĩa vụ phải có mặt theo giấy triệu tập. Nếu bạn vắng mặt không có lý do chính đáng và gây trở ngại cho việc điều tra, bạn có thể bị áp giải. Tuy nhiên, việc có mặt không đồng nghĩa với việc bạn phải trả lời mọi câu hỏi một cách thiếu kiểm soát.
Nhiều người vì quá sợ hãi trước sắc phục và uy lực của cơ quan điều tra mà khai báo “vung tay quá trán”, hoặc cố gắng diễn đạt những thứ mình không chắc chắn để “làm hài lòng” người hỏi. Đây chính là bước đi đầu tiên dẫn bạn đến rủi ro pháp lý.
Nghĩa vụ của người làm chứng: “Trung thực” nhưng phải “Chính xác”
Pháp luật quy định nghĩa vụ của người làm chứng là phải trình bày trung thực những tình tiết mà mình biết về vụ án. Nhưng “trung thực” không có nghĩa là bạn phải suy đoán.
Các sai lầm chết người mà người làm chứng thường mắc phải:
- Khai báo theo suy luận: Thay vì nói “Tôi không thấy”, bạn lại nói “Tôi nghĩ là ông ấy làm vì…”. Những câu suy đoán này có thể bị dùng để buộc tội người khác và cũng có thể quay lại phản bội chính bạn nếu thực tế không phải vậy.
- Khai báo gian dối để bảo vệ người thân: Như đã phân tích ở bài trước, hành vi này có thể khiến bạn bị truy cứu về tội Khai báo gian dối theo Điều 382 Bộ luật Hình sự.
- Vô tình thừa nhận hành vi liên đới: Trong lúc kể lại vụ việc, bạn vô tình khai rằng mình đã giúp sức, che giấu hoặc nhận lợi ích từ vụ án. Ngay lập tức, vị thế của bạn sẽ thay đổi.
Ranh giới mong manh: Từ nhân chứng sang bị can
Tại sao lại có hiện tượng chuyển đổi vị thế pháp lý đột ngột này? Có hai lý do chính:
Kịch bản “Ve sầu thoát xác”
Cơ quan điều tra đôi khi sử dụng tư cách “Người làm chứng” như một biện pháp nghiệp vụ để mời đối tượng nghi vấn đến làm việc mà không làm họ cảnh giác. Trong quá trình lấy lời khai, khi bạn bộc lộ mâu thuẫn hoặc có chứng cứ mới từ dữ liệu điện tử/vật chứng, họ sẽ thực hiện lệnh bắt giữ và thay đổi tư cách tố tụng sang bị can.
Sự tự buộc tội vô ý
Căn cứ Điều 15 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (Xác định sự thật của vụ án), cơ quan tố tụng có trách nhiệm chứng minh tội phạm. Tuy nhiên, nếu bạn không hiểu luật, bạn có thể tự đưa mình vào thế “tự thú” mà không biết. Một lời khai sơ hở về việc có mặt tại hiện trường hoặc có giữ tài sản của vụ án có thể khiến bạn bị khép vào tội “Cản trở công lý” hoặc “Tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có”.
Quyền của người làm chứng – “Tấm khiên” bị lãng quên
Nhiều người chỉ nhớ đến nghĩa vụ mà quên mất rằng mình có những quyền lợi cực kỳ quan trọng để bảo vệ bản thân tại khoản 3 Điều 66 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015:
- Quyền yêu cầu bảo vệ: Nếu bạn bị đe dọa, trả thù do làm chứng, bạn có quyền yêu cầu cơ quan pháp luật bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản.
- Quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng: Nếu Điều tra viên có hành vi dọa dẫm, ép cung, bạn có quyền ghi rõ vào biên bản và gửi đơn khiếu nại.
- Quyền được thanh toán chi phí: Bạn có quyền được chi trả các chi phí đi lại và các khoản phí khác theo quy định khi đi làm chứng.
Đặc biệt, mặc dù luật không quy định người làm chứng bắt buộc phải có luật sư như bị can, nhưng bạn hoàn toàn có quyền tư vấn pháp luật trước khi đi và thậm chí yêu cầu Luật sư đi cùng để đảm bảo các câu trả lời của mình không vi phạm quyền lợi cá nhân.
Luật sư Hùng tư vấn: Cần làm gì khi bị triệu tập?
Để bảo vệ mình không bị biến từ “nhân chứng” thành “bị can” trong tích tắc, hãy ghi nhớ 3 nguyên tắc vàng sau:
- Chuẩn bị tâm lý và thông tin: Hãy liệt kê lại chính xác những gì bạn biết. Những gì không biết hoặc không nhớ rõ, hãy trả lời thẳng thắn là: “Tôi không nhớ” hoặc “Tôi không chắc chắn”. Tuyệt đối không suy diễn.
- Đọc kỹ biên bản lấy lời khai: Như tôi đã nhấn mạnh ở các bài viết trước, biên bản lấy lời khai là chứng cứ thép. Nếu Điều tra viên ghi sai ý hoặc ghi theo hướng áp đặt, bạn có quyền yêu cầu sửa hoặc ghi thêm ý kiến cá nhân trước khi ký.
- Đồng hành cùng Luật sư: Đừng đợi đến khi bị khởi tố mới tìm luật sư. Việc tư vấn cùng Luật sư Hùng trước buổi làm việc giúp bạn xác định được mình đang ở vị trí nào trong vụ án, những câu hỏi nào có thể gây rủi ro và cách trả lời sao cho đúng vị thế pháp lý.
Kết luận
Đi làm chứng là một nghĩa vụ công dân cao cả, nhưng đừng để sự nhiệt tình hay chủ quan biến mình thành nạn nhân của vòng lao lý. Một tấm giấy triệu tập công an có thể là khởi đầu của sự thật, nhưng cũng có thể là khởi đầu của một rắc rối pháp lý kéo dài nếu bạn không biết cách bảo vệ mình.
Hãy tỉnh táo. Hãy nhớ rằng sự tự do của bạn nằm ở chính những gì bạn nói ra. Sử dụng quyền được tư vấn pháp luật để đảm bảo rằng bạn đi làm chứng với tư cách là một người giúp sức cho công lý, chứ không phải một người tự đào hố chôn mình.
Góc nhìn Luật sư Hùng
Tôi nói điều này không để dọa.
Trong phòng hỏi cung, mỗi lời khai đều được ghi âm, ghi hình và đóng dấu. Đừng để một phút “lỡ lời” biến thành một bản án suốt đời.
Căn cứ Điều 15 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan điều tra, nhưng bạn cũng có trách nhiệm không được tự buộc tội mình một cách ngây thơ. Bạn có quyền im lặng trước những câu hỏi không liên quan hoặc có xu hướng buộc tội chính mình. Hãy để Luật sư đồng hành để đảm bảo ranh giới đó không bao giờ bị vượt qua.
