Khi một người bị đưa đi theo lệnh giữ người khẩn cấp, gia đình thường rơi vào trạng thái hoảng loạn và tìm mọi cách để được vào gặp người thân để hỏi han tình hình. Câu hỏi thường trực mà tôi nhận được là: “Luật sư Hùng ơi, bây giờ chúng tôi có được vào gặp em tôi không? Tại sao Công an lại ngăn cản không cho chúng tôi tiếp xúc?”.
Thực tế, quyền tiếp xúc trong giai đoạn này được pháp luật quy định rất rõ ràng nhưng lại có sự khác biệt lớn giữa việc gặp “người thân” và gặp “Luật sư”. Từ kinh nghiệm thực tiễn của tôi – Luật sư Nguyễn Văn Hùng – việc hiểu đúng quyền hạn này sẽ giúp gia đình có chiến lược hỗ trợ người thân đúng đắn, thay vì tốn thời gian vào những yêu cầu không được pháp luật chấp thuận trong giai đoạn này.
Quyền gặp người thân: Quy định và thực tế tại đồn Công an
Nhiều gia đình lầm tưởng rằng ngay khi bị giữ, họ có quyền vào thăm gặp, đưa cơm hay trò chuyện với người thân. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự:
- Giai đoạn tạm giữ: Khi một người đang bị giữ trong trường hợp khẩn cấp (trong vòng 12-24 giờ đầu hoặc trong thời hạn tạm giữ 3-9 ngày), việc gặp người thân bị hạn chế rất nghiêm ngặt để phục vụ công tác điều tra, lấy lời khai và tránh tình trạng thông cung.
- Quyền tiếp xúc: Thông thường, người bị tạm giữ chỉ được gặp người thân khi có sự đồng ý của Cơ quan đang thụ lý vụ án. Thực tế, rất hiếm khi cơ quan điều tra cho phép người thân vào gặp trực tiếp trong những ngày đầu tiên này.
- Quyền gửi đồ tiếp tế: Gia đình có quyền gửi các nhu yếu phẩm cần thiết (đồ ăn, quần áo, thuốc men) theo quy định của trại tạm giữ, nhưng việc trực tiếp nhìn mặt và trò chuyện thường là không thể.
Quyền gặp Luật sư: “Lá chắn” pháp lý không được phép từ chối
Khác với người thân, quyền gặp Luật sư là quyền định hiến và được cụ thể hóa tại Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Đây là quyền mà Cơ quan điều tra không thể tùy tiện bác bỏ.
Luật sư được gặp người bị giữ từ khi nào?
Theo quy định, người bào chữa (Luật sư) có quyền tham gia tố tụng từ khi người đó bị bắt hoặc bị giữ trong trường hợp khẩn cấp. Nghĩa là ngay từ những giờ đầu tiên, Luật sư đã có quyền đăng ký bào chữa và yêu cầu được gặp thân chủ.
Tại sao cần Luật sư vào gặp ngay lập tức?
- Giám sát lấy lời khai: Luật sư có quyền có mặt khi lấy lời khai để ngăn chặn tình trạng bức cung, nhục hình hoặc khai báo sai sự thật do hoảng loạn.
- Tư vấn pháp lý: Luật sư sẽ giải thích cho người bị giữ biết họ có quyền gì, quyền im lặng đến đâu và cách trình bày sự việc sao cho khách quan nhất.
- Kết nối thông tin: Luật sư là người duy nhất lúc này có thể vào gặp trực tiếp người bị giữ, kiểm tra tình trạng sức khỏe, tinh thần của họ và thông báo lại cho gia đình để bớt lo lắng.
Khi nào việc ngăn cản gặp Luật sư là sai luật?
Nếu bạn hoặc gia đình đã mời Luật sư và Luật sư đã hoàn tất thủ tục đăng ký nhưng Cơ quan điều tra vẫn liên tục trì hoãn, không cho gặp với những lý do như “đang bận lấy lời khai” hoặc “người bị giữ không muốn gặp”, đây có thể là dấu hiệu của việc vi phạm quyền bào chữa.
Dựa trên góc nhìn thực tế, gia đình cần lưu ý:
- Người bị giữ có quyền tự mình yêu cầu đích danh Luật sư.
- Cơ quan điều tra phải chuyển yêu cầu đó cho Luật sư hoặc gia đình trong vòng 24 giờ.
- Việc từ chối hoặc gây khó khăn cho Luật sư tiếp cận người bị giữ trong giai đoạn khẩn cấp là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.
Bài học rút ra từ thực tiễn
Trong khi gia đình bị chặn lại ở cổng đồn Công an, thì Luật sư chính là người duy nhất có “tấm vé” hợp pháp để bước vào bên trong và bảo vệ quyền lợi cho người bị giữ.
Góc nhìn của Luật sư Nguyễn Văn Hùng
Trong quá trình bào chữa, tôi luôn nhấn mạnh với khách hàng:
“Người thân có thể mang lại sự an ủi về tinh thần, nhưng Luật sư mới là người mang lại sự an toàn về pháp lý. Đừng lãng phí thời gian nài nỉ được vào gặp người thân trong vô vọng khi vụ án đang ở giai đoạn khẩn cấp. Hãy dùng thời gian đó để mời một Luật sư đủ bản lĩnh để họ vào gặp và bảo vệ người thân của bạn ngay lập tức.”
Kết luận: Luật sư là cầu nối pháp lý duy nhất trong giai đoạn khẩn cấp
Hiểu rõ sự khác biệt giữa quyền gặp người thân và quyền gặp Luật sư sẽ giúp gia đình có những quyết định sáng suốt trong giờ phút nguy nan. Giai đoạn giữ người khẩn cấp là thời điểm nhạy cảm nhất của vụ án, nơi mà mọi lời khai đều có thể quyết định số phận pháp lý của một con người. Việc không được gặp người thân là một quy định ngặt nghèo của tố tụng, nhưng việc được gặp Luật sư là quyền lợi không thể tước bỏ.
Chính vì vậy, thay vì hoang mang lo sợ, gia đình nên chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ pháp lý chuyên nghiệp. Sự hiện diện của Luật sư không chỉ giúp giám sát tính minh bạch của quá trình điều tra mà còn đảm bảo rằng người thân của bạn không đơn độc đối mặt với áp lực. Hãy để Luật sư thay mặt gia đình thực hiện quyền giám sát và bảo vệ công lý ngay từ những giây phút đầu tiên của lệnh giữ người khẩn cấp.
