Định giá tài sản tranh chấp trong tố tụng dân sự: Khi nào cần và quy trình thực hiện

Định giá tài sản tranh chấp trong tố tụng dân sự: Khi nào cần và quy trình thực hiện

Trong nhiều vụ án dân sự mà tôi từng tham gia, tranh chấp không nằm ở việc “ai đúng ai sai”, mà nằm ở việc tài sản đó đáng giá bao nhiêu. Chỉ cần chênh lệch vài phần trăm trong định giá, kết quả phân chia tài sản, mức án phí hay nghĩa vụ bồi thường có thể thay đổi hoàn toàn. Dựa trên quy định tại Điều 104 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và kinh nghiệm thực tiễn, định giá tài sản tranh chấp không chỉ là thủ tục kỹ thuật, mà là một “điểm then chốt” quyết định cục diện vụ án.

Định giá tài sản tranh chấp là gì trong tố tụng dân sự?

• Có thể hiểu:
  • Là việc xác định giá trị tài sản theo giá thị trường
  • Tại thời điểm giải quyết vụ án
• Mục đích:
  • Làm căn cứ chia tài sản
  • Xác định án phí
  • Tính mức bồi thường

Về bản chất pháp lý, định giá tài sản trong tố tụng dân sự là hoạt động thu thập chứng cứ có tính chuyên môn, được thực hiện thông qua hội đồng định giá tài sản hoặc tổ chức thẩm định giá.

Trong thực tiễn, tôi thường thấy nhiều đương sự nhầm lẫn giữa:

• Giá “cảm nhận”
• Và giá “được pháp luật công nhận”

Hai loại giá này hoàn toàn khác nhau trong tố tụng.

Khi nào cần định giá tài sản tranh chấp?

• Khi các bên:
  • Không thỏa thuận được giá
  • Đưa ra các mức giá khác nhau
• Khi:
  • Tài sản có giá trị lớn
  • Ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi các bên

Ngoài ra, trong nhiều vụ án, dù các bên đã đưa ra giá, nhưng nếu có dấu hiệu:

• Giá thấp bất thường
• Có dấu hiệu trốn nghĩa vụ

Thì Tòa án vẫn có quyền:

• Chủ động quyết định định giá

Dựa trên kinh nghiệm của tôi, các tranh chấp sau gần như “chắc chắn” phải định giá:

• Ly hôn có chia tài sản
• Tranh chấp thừa kế
• Tranh chấp nhà đất

Quy trình định giá tài sản: Không đơn giản như nhiều người nghĩ

• Bắt đầu từ:
  • Yêu cầu của đương sự
  • Hoặc quyết định của Tòa án
• Kết thúc bằng:
  • Biên bản định giá
  • Kết luận về giá trị tài sản

Ở giữa hai bước này là một quy trình khá chặt chẽ.

Trong thực tế, quy trình định giá tài sản thường diễn ra theo hướng:

• Tòa án ra quyết định thành lập hội đồng định giá tài sản
• Hội đồng tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ tài sản
• Có thể thuê tổ chức thẩm định giá chuyên nghiệp hỗ trợ
• Lập biên bản định giá, có chữ ký của các bên liên quan

Điểm quan trọng là:

• Việc định giá phải có mặt đầy đủ thành viên hội đồng
• Đương sự được quyền tham gia và phát biểu ý kiến

Đây là điểm mà nhiều người bỏ qua, dẫn đến việc không bảo vệ được quyền lợi của mình ngay tại thời điểm định giá.

Hội đồng định giá tài sản: Ai là người quyết định giá?

• Hội đồng định giá tài sản được thành lập ở xã, phường, đặc khu trực thuộc cấp tỉnh (sau đây gọi chung là cấp xã); ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, cấp quân khu hoặc tương đương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh); ở bộ, cơ quan ngang bộ (sau đây gọi chung là cấp bộ); Hội đồng định giá tài sản theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ.- Đối với cùng một tài sản đã được Hội đồng định giá tài sản tiến hành định giá và ban hành kết luận định giá tài sản tại cùng thời điểm và địa điểm yêu cầu định giá thì không thành lập Hội đồng định giá tài sản để thực hiện định giá lần đầu, trừ các trường hợp theo quy định tại khoản 5 Điều 26 Nghị định 250/2025/NĐ-CP.

  – Số lượng thành viên của Hội đồng định giá tài sản tối thiểu là 03 người đối với Hội đồng định giá tài sản cấp xã; tối thiểu là 05 người đối với Hội đồng định giá tài sản các cấp khác.

• Nguyên tắc:
  • Quyết định theo đa số
  • Phải lập biên bản đầy đủ

Một điểm pháp lý rất quan trọng là:

• Người tiến hành tố tụng trong vụ án không được tham gia hội đồng

Điều này nhằm đảm bảo:

• Tính khách quan
• Tránh xung đột lợi ích

Trong kinh nghiệm thực tế của tôi, kết luận của hội đồng định giá thường có giá trị rất lớn và ít khi bị bác bỏ nếu quy trình thực hiện đúng luật.

Có được định giá lại tài sản không?

• Câu trả lời là: Có
• Áp dụng khi:
  • Có căn cứ cho rằng kết quả lần đầu không chính xác
  • Giá không phù hợp với thị trường

Trong thực tiễn, việc định giá lại thường xảy ra khi:

• Có chênh lệch lớn so với giá thị trường
• Có sai sót trong quy trình định giá

Tuy nhiên, không phải cứ “không đồng ý” là được định giá lại, mà phải có căn cứ cụ thể. 

Những lưu ý quan trọng khi tham gia định giá tài sản

• Về thời điểm:
  • Giá được xác định tại thời điểm giải quyết vụ án
  • Không phải thời điểm phát sinh tranh chấp
• Về chi phí:
  • Người yêu cầu định giá phải tạm ứng chi phí
• Về nguyên tắc:
  • Khách quan
  • Công khai
  • Trung thực

Trong thực tế hành nghề, tôi luôn nhấn mạnh với khách hàng rằng:

• Buổi định giá tài sản là “cơ hội vàng” để bảo vệ quyền lợi
• Nếu bỏ qua, rất khó sửa sai về sau

Kinh nghiệm thực tế: Những sai lầm khi không hiểu rõ quy trình định giá tài sản

• Không tham gia buổi định giá:
  • Không kiểm soát được kết quả
  • Bị động hoàn toàn
• Không đưa ra ý kiến tại thời điểm định giá:
  • Mất cơ hội phản biện
  • Khó khiếu nại sau này
• Nhầm lẫn giữa giá thị trường và giá cá nhân kỳ vọng:
  • Dẫn đến tranh chấp kéo dài

Dựa trên kinh nghiệm của tôi:
Định giá tài sản không chỉ là thủ tục, mà là một “trận đấu” thực sự về chứng cứ.

Kết luận – góc nhìn từ thực tiễn hành nghề

• Định giá tài sản tranh chấp là bước quan trọng trong tố tụng dân sự
• Quy trình định giá tài sản được pháp luật quy định chặt chẽ
• Kết quả định giá ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi các bên

Từ kinh nghiệm của tôi sau nhiều năm hành nghề:
Ai kiểm soát tốt quá trình định giá tài sản, người đó nắm lợi thế lớn trong vụ án.