Chào các bạn, tôi là Luật sư Hùng. Trong suốt nhiều năm làm nghề, tôi đã chứng kiến không biết bao nhiêu giọt nước mắt rơi trước cổng các cơ sở giam giữ. Có những người cha, người mẹ lặn lội từ quê lên, tay xách nách mang túi quà nhưng rồi phải lủi thủi quay về vì không đủ giấy tờ hoặc không đúng lịch hẹn. Nhiều người cứ nghĩ đơn giản: “Con tôi bị bắt thì tôi vào gặp thôi, có gì đâu mà khó?”. Nhưng tin tôi đi, hành trình xin gặp người bị tạm giữ không hề đơn giản như mọi người vẫn tưởng.
Hôm nay, ngồi lại đây, tôi muốn chia sẻ với các bạn những trải nghiệm thực tế, những góc khuất và cả những kinh nghiệm “xương máu” để mọi người hiểu hơn về cái khó, cái khổ và cái tình trong những lần “vượt rào” thủ tục này.
Nỗi lòng người thân và rào cản đầu tiên: Ai mới được phép vào?
Mỗi khi có một người bị đưa vào cơ sở tạm giữ, cả gia đình như ngồi trên đống lửa. Câu hỏi đầu tiên họ hỏi tôi luôn là: “Luật sư ơi, tôi có được vào gặp nó không?”. Thực tế, không phải ai muốn là cũng được vào. Cánh cửa sắt của trại giam chỉ mở ra cho hai nhóm đối tượng chính: Thân nhân và người bào chữa (là luật sư chúng tôi).
Thân nhân ở đây được hiểu là những người có quan hệ huyết thống, nuôi dưỡng hoặc hôn nhân rõ ràng. Tôi từng gặp trường hợp một anh thanh niên muốn vào thăm người yêu đang bị tạm giữ. Anh ấy khóc hết nước mắt, năn nỉ đủ đường nhưng cán bộ trực không thể giải quyết. Đơn giản vì về mặt giấy tờ, họ chẳng là gì của nhau. Đó là quy định. Ngay cả khi bạn là người thân ruột thịt, nếu không chứng minh được bằng giấy tờ tùy thân hoặc các giấy xác nhận quan hệ, hành trình của bạn cũng sẽ dừng lại ngay tại cổng gác.
Đối với người bị tạm giữ, thời gian họ được gặp người thân rất ngắn ngủi. Thông thường, họ chỉ được gặp một lần trong suốt thời gian bị tạm giữ ban đầu, và nếu có gia hạn tạm giữ thì cũng chỉ được thêm một lần nữa. Với người bị tạm giam, con số này là mỗi tháng một lần. Thời gian gặp thì chỉ vỏn vẹn trong vòng một tiếng đồng hồ. Bạn hãy tưởng tượng, sau bao ngày xa cách, lo âu, chỉ có 60 phút để nhìn mặt, để dặn dò… thời gian đó trôi nhanh như một cái chớp mắt.
Những “cửa ải” không tên trên hành trình xin gặp
Nhiều người hỏi tôi: “Có giấy tờ đầy đủ rồi, chắc là vào được ngay chứ Luật sư?”. Tôi chỉ cười buồn. Thực tế, hành trình xin gặp người bị tạm giữ không hề đơn giản bởi nó còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khách quan mà đôi khi người trong cuộc cảm thấy rất ức chế.
Thứ nhất là sự phối hợp giữa các cơ quan. Thủ trưởng cơ sở giam giữ là người quyết định cuối cùng, nhưng họ còn phải thông báo và xin ý kiến từ cơ quan đang thụ lý vụ án. Nếu vụ án đang trong giai đoạn căng thẳng, cần giữ bí mật tuyệt đối để điều tra, hoặc điều tra viên cảm thấy việc thăm gặp có thể ảnh hưởng đến kết quả vụ án (ví dụ như sợ người thân vào “phím” thông báo, thông đồng), họ có quyền đề nghị không cho gặp.
Thứ hai là các tình huống bất khả kháng. Có lần tôi cùng thân nhân đến trại, đúng lúc có lệnh nội bất xuất ngoại bất nhập vì phải bảo vệ an toàn cơ sở hoặc tổ chức truy bắt người trốn trại. Hay đơn giản hơn, nếu trong khu vực giam giữ đang có dịch bệnh, hoặc người bị giam đang phải đi cấp cứu, đang mắc bệnh truyền nhiễm nhóm A… thì mọi kế hoạch thăm gặp đều phải hủy bỏ ngay lập tức.
Có một trường hợp hy hữu tôi từng gặp: Người thân chuẩn bị đủ mọi thứ, tâm lý sẵn sàng, nhưng khi vào hỏi ý kiến thì chính người bị tạm giữ lại… từ chối gặp. Lúc đó, cán bộ phải để người thân gặp trực tiếp một giây lát để xác nhận đúng là người kia không muốn gặp, rồi thôi. Những lúc như thế, nỗi đau của người ở ngoài còn lớn hơn cả sự mệt mỏi của thủ tục hành chính.
Vai trò của Luật sư: Không chỉ là người bào chữa
Trong cái mê cung của những quy định và thủ tục, luật sư chúng tôi giống như những người dẫn đường. Nhưng đừng nghĩ luật sư đi thăm gặp là “trải thảm đỏ”. Chúng tôi cũng phải xuất trình đủ loại giấy tờ: Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân, thẻ luật sư và đặc biệt là giấy tờ về việc bào chữa.
Nhiều khi, tôi thấy mình giống một “sứ giả” hơn là một người bào chữa thuần túy. Khi vào gặp, ngoài việc bàn bạc về nội dung vụ án, thu thập thông tin để bảo vệ quyền lợi cho họ, tôi còn mang theo những lời nhắn nhủ từ gia đình. Một câu nói “Ở nhà bố mẹ vẫn khỏe, các con vẫn ngoan” đôi khi có giá trị hơn cả ngàn lời giải thích về luật pháp. Nó giúp người bị tạm giữ ổn định tâm lý, có niềm tin để khai báo trung thực và chấp hành tốt nội quy.
Tuy nhiên, mọi cuộc thăm gặp của chúng tôi hay của người thân đều đặt dưới sự giám sát chặt chẽ. Đừng ai dại dột mà vi phạm nội quy hay tìm cách tuồn đồ cấm vào. Chỉ cần vi phạm đến lần thứ hai, quyền thăm gặp sẽ bị tước bỏ ngay lập tức.
Những quyền lợi ít người biết của người bị tạm giữ
Nhiều gia đình khi có người thân bị bắt thường rơi vào tâm lý hoảng loạn, sợ con em mình bị đối xử không tốt. Với tư cách là người trực tiếp vào tận buồng làm việc, tiếp xúc sát sao, tôi luôn trấn an họ rằng: Người bị tạm giữ vẫn có những quyền cơ bản được pháp luật bảo vệ.
Họ được bảo vệ tính mạng, thân thể và tài sản. Họ được đảm bảo chế độ ăn, ở, mặc và chăm sóc y tế khi đau ốm. Họ vẫn có quyền bầu cử, quyền khiếu nại nếu thấy mình bị đối xử bất công. Đặc biệt, với những người dưới 18 tuổi, pháp luật có sự nhân văn hơn khi số lần được gặp người thân và luật sư được tăng gấp đôi.
Nhưng đổi lại, họ cũng phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ: Phải chấp hành mệnh lệnh của cán bộ quản lý, phải tuân thủ nội quy buồng giam. Sự hợp tác của người bị tạm giữ chính là chìa khóa để hành trình thăm gặp của người thân trở nên thuận lợi hơn.
Bài học từ thực tế: Làm sao để hành trình bớt gian nan?
Sau nhiều năm hỗ trợ khách hàng, tôi rút ra được vài kinh nghiệm thực tế cho những ai đang chuẩn bị bước vào hành trình xin gặp người bị tạm giữ không hề đơn giản này:
- Chuẩn bị giấy tờ là ưu tiên số 1: Đừng bao giờ chủ quan. Căn cước công dân, sổ hộ khẩu (hoặc giấy xác nhận cư trú), giấy khai sinh, đăng ký kết hôn… tất cả phải bản gốc hoặc bản sao công chứng rõ ràng.
- Liên hệ trước nếu có thể: Đừng cứ thế mà phi xe đến trại. Hãy tìm cách liên hệ với cơ quan thụ lý hoặc luật sư của mình để nắm lịch. Có những ngày trại bận hỏi cung hoặc có hoạt động nghiệp vụ, bạn đến cũng chỉ mất công.
- Giữ thái độ đúng mực: Cán bộ trại giam họ chỉ làm theo quy định. Một thái độ cầu thị, nhẹ nhàng sẽ giúp mọi việc trôi chảy hơn là việc nóng nảy, quát tháo.
- Tâm lý vững vàng: Hãy chuẩn bị tinh thần cho việc có thể bị từ chối gặp. Nếu bị từ chối, hãy bình tĩnh hỏi rõ lý do (họ có nghĩa vụ phải giải thích rõ lý do cho bạn) để về chuẩn bị tốt hơn cho lần sau.
Lời kết
Làm nghề luật sư, tôi không chỉ đấu tranh cho công lý trên tòa, mà còn đấu tranh cho những giá trị nhân văn trong đời thường. Việc người thân được gặp nhau khi hoạn nạn không chỉ là quyền lợi pháp lý, mà còn là sợi dây tình cảm giúp người lầm lỗi sớm quay lại con đường đúng đắn.
Hy vọng những chia sẻ thật lòng này của tôi giúp các bạn có cái nhìn thực tế hơn về việc thăm gặp người bị tạm giữ. Nếu bạn đang ở trong hoàn cảnh này, hãy kiên nhẫn. Hành trình xin gặp người bị tạm giữ không hề đơn giản, nhưng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và sự thấu hiểu, cánh cửa trại giam cuối cùng cũng sẽ mở ra để tình thân được hội ngộ.
Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về thủ tục hay cần một người đồng hành trong giai đoạn khó khăn này, đừng ngần ngại tìm đến những người có chuyên môn. Chúng tôi luôn ở đây để lắng nghe và hỗ trợ các bạn.
Chúc các bạn bình tâm và sớm giải quyết được những vướng mắc của gia đình!
