Chào các bạn, tôi là Luật sư Hùng. Nhiều người vẫn thường hình dung về hình ảnh một luật sư là những người đóng bộ vest bảnh bao, ngồi trong văn phòng máy lạnh đầy kệ sách luật, hay dõng dạc tranh luận giữa phiên tòa. Thế nhưng, đằng sau những thước phim hào nhoáng đó là một thực tế trần trụi và đôi khi rất “bụi bặm”: Đó là những ngày tháng luật sư phải tự mình đi tìm chứng cứ.
Trong bài viết này, tôi không muốn nói về những điều khoản khô khan. Tôi muốn kể cho các bạn nghe về hành trình “đi săn” sự thật – một phần công việc chiếm đến 70% thành bại của một vụ án nhưng ít khi được đưa lên mặt báo.
Chứng cứ không tự nhiên sinh ra từ bàn giấy
Trong nghề luật, có một câu nói vui nhưng rất thật: “Nói có sách, mách có chứng”. Khách hàng đến với tôi thường mang theo những nỗi oan ức, những xấp hồ sơ dày cộp hoặc đôi khi chỉ là một lời kể đầy cảm xúc. Tuy nhiên, tại tòa án, thẩm phán không xử án bằng cảm xúc, họ xử bằng chứng cứ.
Nhiều người hỏi tôi: “Luật sư có được quyền tự đi thu thập chứng cứ không?”. Câu trả lời là có, và đó không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm sống còn để bảo vệ thân chủ. Nhưng thực tế thì chứng cứ chẳng bao giờ nằm sẵn trên bàn để mình đến nhặt. Nó nằm ở camera của một hộ dân ven đường đã hỏng ổ cứng, nằm ở trí nhớ mập mờ của một nhân chứng ngại va chạm, hay nằm sâu trong những tệp tài liệu lưu trữ ở một cơ quan nào đó từ mười năm trước.
Lúc này, chiếc áo vest được treo lại văn phòng. Tôi khoác lên mình chiếc áo khoác giản dị, xỏ đôi giày vải và bắt đầu hành trình của một “thám tử tư” bất đắc dĩ. Có những vụ án về tranh chấp đất đai, tôi phải lặn lội xuống tận hiện trường, cùng người dân đo đạc, hỏi thăm những cụ già sống lâu năm ở đó để xác định ranh giới cũ. Đó là những lúc luật sư phải thực sự chạm tay vào bùn đất mới thấy được sự thật.
Những cuộc “đấu trí” thầm lặng để tìm sự thật
Đi tìm chứng cứ không chỉ là tìm đồ vật, mà phần lớn là tìm sự kết nối giữa người với người. Tôi nhớ mãi một vụ án hình sự mà thân chủ của tôi khăng khăng mình ngoại phạm. Lúc đó, mọi bằng chứng bất lợi đều đổ dồn về phía anh ta. Để tìm ra một kẽ hở, tôi đã phải dành cả tuần trời để đi rà soát lại toàn bộ quãng đường di chuyển của thân chủ trong đêm đó.
Tôi gõ cửa từng nhà dân có camera, thuyết phục họ cho xem lại dữ liệu dù thời gian đã trôi qua khá lâu. Có những người xua tay vì phiền phức, có người lại nghi ngờ. Sự kiên trì lúc này chính là “vũ khí” duy nhất của luật sư. Cuối cùng, một đoạn clip mờ nhạt từ camera an ninh của một tiệm tạp hóa nhỏ đã chứng minh thân chủ của tôi đang ở một địa điểm khác hoàn toàn vào thời điểm xảy ra vụ việc. Khoảnh khắc tìm được bằng chứng ấy, cảm giác hạnh phúc hơn cả khi thắng một hợp đồng lớn, vì tôi biết mình vừa cứu được một cuộc đời.
Việc thu thập chứng cứ còn là những buổi gặp gỡ nhân chứng. Không phải ai cũng sẵn sàng nói sự thật tại tòa. Họ sợ bị trả thù, sợ phiền hà. Là một luật sư, tôi phải học cách lắng nghe, thấu hiểu và tạo niềm tin để họ dám nói ra những gì mình thấy. Ngôn ngữ lúc này không còn là những thuật ngữ pháp lý khó hiểu mà là những lời hỏi thăm chân tình, những câu chuyện đời thường để phá vỡ tảng băng im lặng.
Khó khăn khi “đơn thương độc mã”
Nói thật với các bạn, hành trình tự đi tìm chứng cứ của luật sư Việt Nam còn rất nhiều gian truân. Có những lúc tôi đến các cơ quan chức năng để xin trích lục hồ sơ, dù mình có đủ giấy tờ, thẻ luật sư nhưng vẫn gặp không ít rào cản hành chính. Những cái lắc đầu, những lời hẹn “chờ nghiên cứu” là chuyện cơm bữa.
Hay như khi thu thập chứng cứ điện tử – một lĩnh vực còn khá mới mẻ. Việc chứng minh một dòng tin nhắn, một email hay một file ghi âm là trung thực đòi hỏi rất nhiều kỹ năng kỹ thuật và sự hỗ trợ của các chuyên gia. Luật sư lúc này phải tự học thêm về công nghệ, về giám định để không bị tụt hậu.
Nhưng chính những khó khăn đó lại làm nên bản lĩnh của người làm nghề. Một luật sư giỏi không chỉ là người thuộc làu các bộ luật, mà là người biết tìm ra “chìa khóa” sự thật trong một đống đổ nát của những thông tin sai lệch. Chúng tôi không chỉ chiến đấu bằng miệng, chúng tôi chiến đấu bằng những con số, những hình ảnh và những vật chứng có thật.
Góc nhìn thực tế từ quá trình làm nghề
Sau nhiều năm cầm cân nảy mực, tôi nhận ra rằng chứng cứ tốt nhất chính là sự trung thực của khách hàng ngay từ đầu. Nhiều thân chủ vì lo sợ hoặc vì lý do nào đó mà giấu diếm luật sư những chi tiết bất lợi. Điều này cực kỳ nguy hiểm. Khi tôi tự đi tìm chứng cứ, nếu vô tình phát hiện ra những sự thật ngược lại với lời kể của thân chủ, thế trận phòng thủ sẽ tan vỡ hoàn toàn.
Lời khuyên của tôi dành cho các bạn: Hãy coi luật sư như bác sĩ. Muốn chữa được bệnh, bạn phải nói đúng triệu chứng. Khi bạn thành thật, luật sư mới có thể xây dựng được lộ trình tìm kiếm chứng cứ đúng đắn và bảo vệ bạn một cách hiệu quả nhất.
Nghề luật sư, suy cho cùng, là nghề đi tìm sự công bằng. Và sự công bằng đó chỉ có thể đứng vững trên nền tảng của chứng cứ. Những dấu chân tôi để lại trên những con đường đất, những giờ ngồi lọc từng khung hình camera hay những xấp tài liệu cũ kỹ phủ bụi… tất cả đều xứng đáng nếu nó mang lại được sự thật cuối cùng.
Lời kết
Khi luật sư phải tự đi tìm chứng cứ, đó là lúc cái tâm và cái tầm của người làm nghề được thử thách rõ ràng nhất. Nó mệt mỏi, tốn kém và đôi khi đầy rủi ro, nhưng đó lại là linh hồn của nghề bào chữa.
Hy vọng qua những chia sẻ đời thường này, các bạn có cái nhìn gần gũi hơn về công việc của chúng tôi – những người không chỉ nói trên nghị trường mà còn lặng lẽ bước đi để tìm kiếm từng mảnh ghép của sự thật.
Nếu bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý và cần một người đồng hành sẵn sàng cùng bạn đi tìm sự thật đến cùng, đừng ngần ngại chia sẻ. Sự thật có thể bị che lấp, nhưng nó sẽ không bao giờ mất đi nếu chúng ta quyết tâm tìm kiếm.
Luật sư Hùng
