“Tôi nói vậy thôi chứ không có ý gì.”
“Câu đó tôi nói ngoài lề, đâu phải trong biên bản.”
Rất nhiều người cho rằng chỉ những gì được ghi chính thức trong biên bản mới có giá trị. Nhưng trong thực tế tố tụng, có những lời nói tưởng như “vu vơ” lại có thể trở thành yếu tố bất lợi.
Không phải chỉ lời khai chính thức mới được xem xét
Một hiểu lầm khá phổ biến là:
- Chỉ lời khai trong biên bản mới có giá trị
- Những gì nói bên ngoài thì không ảnh hưởng
Nhưng thực tế, câu hỏi “lời nói có là chứng cứ không” không đơn giản như vậy.
Trong nhiều trường hợp:
- Lời nói được ghi nhận lại
- Được đối chiếu với các chứng cứ khác
- Hoặc được sử dụng để kiểm tra tính logic của lời khai
Khi lời nói “ngoài lề” trở thành vấn đề
Trong quá trình làm việc, có những tình huống:
- Trả lời thêm ngoài câu hỏi
- Nói chuyện trong lúc nghỉ
- Giải thích theo cảm tính
Những câu nói này có thể:
- Bị ghi nhận lại dưới nhiều hình thức
- Được dùng để so sánh với lời khai chính thức
- Tạo ra mâu thuẫn nếu không thống nhất
Ghi âm, ghi nhận lời nói: không phải lúc nào bạn cũng biết
Một thực tế là:
- Có những trường hợp lời nói được ghi lại
- Hoặc được người khác nhớ và tường trình lại
Điều này khiến câu hỏi “ghi âm lời khai có hợp pháp không” trở nên phức tạp hơn trong từng tình huống cụ thể.
Quan trọng hơn, người trong cuộc thường không nhận ra:
- Lời nói của mình đang được ghi nhận
- Hoặc sẽ được sử dụng như một dữ liệu đối chiếu
Quyền im lặng: hiểu đúng để tránh rủi ro
Nhiều người nghĩ rằng:
- Phải trả lời tất cả câu hỏi
- Càng nói nhiều càng thể hiện sự hợp tác
Nhưng thực tế, vấn đề “quyền im lặng tại Việt Nam” cần được hiểu đúng.
Không phải lúc nào nói nhiều cũng có lợi.
Không phải câu hỏi nào cũng cần trả lời ngay lập tức.
Việc cân nhắc trước khi phát ngôn là rất quan trọng.
Sai lầm phổ biến: nói để “giải thích cho rõ”
Một sai lầm tôi thường gặp là:
- Người trong cuộc cố gắng giải thích thêm
- Nói dài hơn để “rõ ràng hơn”
- Hoặc bổ sung thông tin theo suy đoán
Nhưng càng nói nhiều:
- Càng dễ phát sinh mâu thuẫn
- Càng khó kiểm soát nội dung
- Càng dễ tạo ra điểm bất lợi
Khi lời nói trở thành chứng cứ bất lợi
Trong tố tụng:
- Mọi thông tin đều có thể được kiểm tra
- Mọi lời nói đều có thể được đối chiếu
Nếu một câu nói:
- Không phù hợp với lời khai
- Mâu thuẫn với chứng cứ khác
- Hoặc thể hiện nhận thức bất lợi
Thì hoàn toàn có thể bị sử dụng trong quá trình đánh giá vụ việc.
Điều gì nên làm khi làm việc với cơ quan điều tra?
Không phải là im lặng hoàn toàn.
Mà là:
- Nói đúng những gì mình biết
- Không suy đoán, không thêm bớt
- Cân nhắc trước khi phát ngôn
- Hiểu rõ hoàn cảnh của mình
Đây chính là điều cốt lõi khi nói đến “phát ngôn khi làm việc với công an”.
Bài học rút ra
- Đừng xem nhẹ bất kỳ lời nói nào trong quá trình làm việc
- Hiểu rằng không phải chỉ biên bản mới có giá trị
- Cẩn trọng trong từng phát ngôn
- Tránh nói theo cảm tính hoặc suy đoán
Trong nhiều trường hợp, một câu nói tưởng như không quan trọng lại có thể tạo ra ảnh hưởng lớn.
Góc nhìn của Luật sư Nguyễn Hùng
Tôi đã từng thấy những tình huống mà chỉ một câu nói ngoài lề lại trở thành điểm mấu chốt khi đối chiếu toàn bộ vụ việc.
Không phải vì câu nói đó quan trọng, mà vì nó không phù hợp với những gì đã được trình bày trước đó.
Tôi luôn nhắc khách hàng của mình rằng:
“Trong tố tụng, bạn không chỉ chịu trách nhiệm với những gì bạn làm, mà còn với những gì bạn nói.”
Có những lời nói, khi đã thốt ra, sẽ không thể “rút lại” theo nghĩa pháp lý.
Và đôi khi, chính những lời nói đó lại là điều khiến tình huống trở nên khó kiểm soát hơn rất nhiều.
