Chào các bạn, tôi là Luật sư Hùng. Trong suốt những năm tháng làm nghề, đối diện với hàng trăm hồ sơ, hàng ngàn số phận, có lẽ khoảnh khắc khiến tôi trăn trở nhất vẫn là những cuộc gọi lúc nửa đêm hay những khuôn mặt thất thần của thân nhân đứng trước cổng trại tạm giam.
Người ta thường nói “nhất nhật tại tù, thiên thu tại ngoại”. Khi một người bị bắt tạm giam, không chỉ bản thân họ rơi vào vòng xoáy của lo sợ, mà cả gia đình họ cũng như ngồi trên đống lửa. Câu hỏi đầu tiên và duy nhất mà tôi nhận được luôn là: “Luật sư ơi, có cách nào cho người nhà tôi về nhà sớm không?”. Đó chính là lúc câu chuyện về việc xin bảo lĩnh cho bị can bắt đầu.
Những ngày đầu tạm giam: Khoảng lặng đầy bão giông
Những ngày đầu tiên bị tạm giữ, tạm giam đối với một bị can thường là quãng thời gian khủng hoảng nhất. Từ một công dân đang sống tự do, bỗng chốc phải đối mặt với bốn bức tường, sự cách ly hoàn toàn với xã hội và nỗi lo sợ về bản án phía trước.
Tôi đã chứng kiến nhiều gia đình chạy đôn chạy đáo, thậm chí tin vào những lời hứa hẹn “chạy án” hão huyền để rồi tiền mất tật mang. Với tư cách là một người làm luật, tôi luôn chia sẻ thật lòng rằng: Thay vì tìm những con đường tối, hãy tìm hiểu về những quyền lợi chính đáng mà pháp luật cho phép, trong đó có biện pháp bảo lĩnh.
Bảo lĩnh nói một cách nôm na nhất chính là việc thay thế cái khóa cửa trại giam bằng một lời cam kết và sự giám sát. Thay vì để bị can ở trong trại, cơ quan chức năng sẽ cho phép họ về nhà, sinh hoạt bình thường dưới sự quản lý của gia đình hoặc cơ quan, tổ chức, với điều kiện họ phải tuyệt đối tuân thủ các quy định của pháp luật.
Ai là người có thể “đứng ra” bảo đảm?
Đây là điều mà tôi luôn phải giải thích rất kỹ cho thân nhân. Không phải cứ có tiền hay có quan hệ là bảo lĩnh được. Pháp luật quy định rất rõ ràng về “tấm vé” này.
Nếu là cá nhân đứng ra bảo lĩnh, thì ít nhất phải có hai người. Những người này phải là người thân thích, có nhân thân tốt, thu nhập ổn định và quan trọng nhất là phải có khả năng quản lý người được bảo lĩnh. Tôi thường đùa với khách hàng rằng: “Anh chị không chỉ ký tên vào giấy đâu, mà đang đặt uy tín và trách nhiệm của mình trước pháp luật đấy”.
Bên cạnh cá nhân, các cơ quan, tổ chức cũng có thể đứng ra bảo lĩnh cho người của mình. Điều này thể hiện tính nhân văn rất lớn, tạo điều kiện cho những người lầm lỡ có cơ hội được làm việc, sửa sai trong khi chờ kết luận cuối cùng từ cơ quan điều tra.
Những “điều kiện cần” để cánh cửa trại tạm giam mở ra
Trong những buổi làm việc với Cơ quan điều tra hay Viện kiểm sát, tôi luôn cố gắng làm nổi bật những khía cạnh tốt nhất của bị can. Việc xin bảo lĩnh thành công không chỉ dựa vào lá đơn, mà dựa vào niềm tin mà chúng ta xây dựng được với người cầm cân nảy mực.
Một bị can có nhân thân tốt, phạm tội lần đầu, tính chất hành vi không quá nguy hiểm, hoặc có hoàn cảnh gia đình đặc biệt (như con nhỏ, cha mẹ già yếu, bệnh tật) sẽ có cơ hội được bảo lĩnh cao hơn. Là luật sư, nhiệm vụ của tôi là thu thập những mảnh ghép đó để tạo nên một bức chân dung trung thực nhưng đầy sức thuyết phục, minh chứng rằng việc cho bị can tại ngoại sẽ không gây khó khăn cho quá trình điều tra.
Tuy nhiên, tôi cũng luôn nhắc nhở thân nhân: Khi đã được bảo lĩnh, bị can phải thực hiện đúng những gì đã cam đoan. Không được đi khỏi nơi cư trú khi chưa xin phép, phải có mặt đúng giờ khi có giấy triệu tập, và tuyệt đối không được có những hành vi tác động đến chứng cứ hay người làm chứng. Chỉ cần một sai phạm nhỏ, lệnh tạm giam sẽ được tái lập ngay lập tức, và khi đó, cơ hội lần thứ hai gần như là không có.
Câu chuyện thực tế từ góc nhìn người trong cuộc
Tôi nhớ mãi một vụ án cách đây vài năm. Một thanh niên trẻ, chỉ vì một phút nóng nảy trong xô xát mà dính vào vòng lao lý. Người mẹ gầy gò của cậu ấy đến tìm tôi, khóc không thành tiếng. Bà lo con mình không chịu nổi áp lực trong trại giam, lo tương lai của con khép lại.
Lúc đó, tôi đã dành nhiều ngày để thu thập xác nhận từ địa phương, từ công ty nơi cậu ấy làm việc, chứng minh cậu ấy là lao động chính và có thái độ ăn năn hối lỗi rất cao. Khi quyết định bảo lĩnh được Viện kiểm sát phê chuẩn, giây phút cậu thanh niên bước ra khỏi cổng trại, ôm chầm lấy mẹ, tôi hiểu rằng giá trị của nghề luật sư không chỉ nằm ở những cuộc tranh tụng tại tòa, mà còn nằm ở những khoảnh khắc gắn kết gia đình như thế.
Việc xin bảo lĩnh không phải là sự trốn tránh trách nhiệm. Nó là một biện pháp giúp bị can ổn định tâm lý, phối hợp tốt hơn với cơ quan điều tra và giúp gia đình vơi bớt gánh nặng đau thương.
Lời kết
Nếu bạn hoặc người thân chẳng may rơi vào hoàn cảnh này, hãy bình tĩnh. Pháp luật luôn có những cánh cửa nhân văn cho những người biết phục thiện. Thay vì hoang mang, hãy tìm hiểu kỹ các quy định hoặc nhờ đến sự trợ giúp của những người có chuyên môn.
Quá trình xin bảo lĩnh có thể kéo dài vài ngày, cần nhiều thủ tục giấy tờ từ giấy cam đoan của người bảo lĩnh đến sự xác nhận của chính quyền. Nhưng chỉ cần chúng ta làm đúng, làm đủ và thể hiện được sự chân thành, cánh cửa tự do vẫn luôn rộng mở.
Hy vọng những chia sẻ chân tình này của tôi sẽ giúp các bạn có cái nhìn rõ nét hơn về hành trình xin bảo lĩnh cho bị can trong những ngày đầu tạm giam. Nghề luật sư với tôi, đôi khi chỉ là thắp lên một tia hy vọng nhỏ nhoi trong những ngày u tối nhất của một kiếp người.
Luật sư Hùng
