Chào các bạn, tôi là Luật sư Hùng. Trong suốt nhiều năm làm nghề, tôi đã chứng kiến không biết bao nhiêu giọt nước mắt, những sự hốt hoảng và cả những sai lầm đáng tiếc của các gia đình khi có người thân đột ngột bị cơ quan chức năng đưa đi. Cái cảm giác nhận được một cuộc điện thoại báo tin “anh ấy/chị ấy đang bị tạm giữ” thực sự là một cú sốc lớn.
Lúc đó, phần lớn mọi người đều rơi vào trạng thái mất phương hướng. Câu hỏi đầu tiên luôn là: “Tại sao lại bị bắt?”, “Khi nào được về?”, và quan trọng nhất là “Giờ phải làm sao?”. Nhiều người vì quá lo lắng mà tìm đủ mọi cách “chạy chọt” hoặc nghe theo những lời khuyên thiếu căn cứ, để rồi tiền mất tật mang mà tình trạng của người thân vẫn không khá hơn. Hôm nay, bằng những trải nghiệm thực tế từ các vụ án tôi từng tham gia, tôi muốn ngồi lại đây để chia sẻ với các bạn về câu chuyện người bị tạm giữ và những quyền lợi sát sườn mà có thể các bạn chưa biết.
Tạm giữ không phải là đi tù, hãy bình tĩnh!
Trước hết, tôi muốn các bạn hiểu đúng về bản chất của việc tạm giữ. Nhiều người cứ nghe đến “công an bắt” là nghĩ ngay đến việc đi tù mười mấy năm. Thực tế, tạm giữ là một biện pháp ngăn chặn tạm thời. Các cơ quan chức năng áp dụng nó để cách ly một người với xã hội trong một thời gian ngắn nhằm mục đích xác minh, điều tra làm rõ sự việc.
Có thể người đó bị bắt trong trường hợp phạm tội quả tang, hoặc bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, thậm chí là người đó tự nguyện ra đầu thú. Mục đích chính là để họ không thể tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm (nếu có) hoặc không làm cản trở quá trình điều tra. Vì vậy, khi người thân bị giữ, việc đầu tiên bạn cần làm là hít một hơi thật sâu và giữ cho mình một cái đầu lạnh. Sự hoảng loạn của bạn lúc này không giúp ích gì cho người đang ở bên trong, thậm chí còn làm mọi chuyện rối thêm.
Một điều mà tôi luôn nhắc nhở khách hàng của mình: Khi cơ quan chức năng ra quyết định tạm giữ, họ có trách nhiệm phải thông báo và giải thích rõ ràng quyền cũng như nghĩa vụ cho người bị tạm giữ. Quyết định này phải ghi rõ họ tên, địa chỉ, lý do tại sao giữ và thời gian bắt đầu, kết thúc. Nếu bạn là người nhà, hãy yêu cầu được xem hoặc nhận thông báo về quyết định này để biết chính xác người thân mình đang gặp vấn đề gì.
Thời gian tạm giữ là bao lâu? Đừng để nỗi lo kéo dài vô tận
Một trong những câu hỏi tôi nhận được nhiều nhất là: “Luật sư ơi, họ giữ chồng tôi bao lâu thì thả?”. Thực tế, thời hạn tạm giữ thông thường là không quá 03 ngày. Đây là khoảng thời gian để cơ quan điều tra làm việc, lấy lời khai và thu thập chứng cứ ban đầu.
Tuy nhiên, các bạn cần lưu ý, không phải cứ hết 3 ngày là mặc nhiên được về. Tùy vào tính chất phức tạp của vụ việc, họ có thể gia hạn thêm tối đa 2 lần nữa, mỗi lần không quá 3 ngày. Như vậy, tổng thời gian tối đa một người có thể bị tạm giữ là khoảng 9 ngày. Trong khoảng thời gian này, nếu cơ quan điều tra thấy không đủ căn cứ để khởi tố thì họ phải trả tự do ngay lập tức. Còn nếu có đủ chứng cứ, họ sẽ chuyển sang giai đoạn tạm giam.
Hiểu rõ mốc thời gian này sẽ giúp gia đình bớt thấp thỏm. Đừng nghe những lời hù dọa rằng “bị bắt là mất tích luôn”. Mọi thứ đều có quy trình và thời hạn rõ ràng. Một điểm nhỏ nhưng quan trọng mà tôi hay dặn khách hàng: Nếu sau này vụ việc đi xa hơn và người đó bị kết án tù, thì mỗi ngày bị tạm giữ này sẽ được trừ thẳng vào thời gian chấp hành hình phạt. Nghĩa là một ngày tạm giữ cũng đáng giá như một ngày ở tù vậy, không mất đi đâu cả.
Quyền của người bị tạm giữ: Những “lá chắn” pháp lý quan trọng
Nhiều người khi bước chân vào cơ sở tạm giữ thường có tâm lý sợ hãi, nghĩ rằng mình “thấp cổ bé họng” nên ai bảo gì cũng nghe, ai bảo ký gì cũng ký. Đó là sai lầm chết người. Dù đang bị hạn chế tự do, nhưng quyền của người bị tạm giữ vẫn được pháp luật bảo vệ rất nghiêm ngặt.
Đầu tiên và quan trọng nhất là quyền được bảo vệ tính mạng, sức khỏe và danh dự. Không ai có quyền đánh đập hay xúc phạm nhân phẩm của người bị tạm giữ. Thứ hai, họ có quyền được giải thích về việc mình bị bắt vì tội gì. Bạn không thể bị giữ mà không biết mình đã làm sai chuyện gì.
Đặc biệt, tôi muốn nhấn mạnh quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư. Đây là quyền “sống còn”. Ngay từ giây phút đầu tiên bị giữ, người đó hoàn toàn có quyền yêu cầu sự có mặt của luật sư để bảo vệ quyền lợi cho mình. Có luật sư bên cạnh, người bị tạm giữ sẽ vững tâm hơn, tránh được việc bị ép cung hay khai báo những điều bất lợi do lo sợ hoặc thiếu hiểu biết. Gia đình ở ngoài hãy nhanh chóng tìm một luật sư tin cậy để họ có thể tiếp cận người thân của mình sớm nhất có thể.
Ngoài ra, người bị tạm giữ vẫn được hưởng các chế độ về ăn, ở, mặc và chăm sóc y tế. Nếu họ có bệnh lý nền, hãy thông báo ngay cho cán bộ quản lý để họ có sự hỗ trợ kịp thời. Họ cũng có quyền khiếu nại nếu thấy các hành vi của người thực thi pháp luật là trái quy định. Đừng im lặng chịu đựng nếu thấy quyền lợi của mình bị xâm phạm.
Tạm giữ có được thăm không? Nỗi lòng của người ở ngoài
“Luật sư ơi, tạm giữ có được thăm không? Tôi muốn gửi ít đồ ăn và quần áo cho con tôi”. Đây là nỗi trăn trở của bất kỳ người cha, người mẹ hay người vợ nào.
Thực tế, trong giai đoạn tạm giữ (thường chỉ vài ngày), việc thăm gặp trực tiếp là cực kỳ hạn chế vì đây là giai đoạn nhạy cảm nhất của quá trình điều tra. Cơ quan chức năng cần đảm bảo không có sự thông cung hay tác động từ bên ngoài làm sai lệch chứng cứ. Tuy nhiên, gia đình vẫn được phép gửi đồ dùng sinh hoạt cá nhân, thuốc men hay đồ ăn (theo quy định của cơ sở giam giữ) để đảm bảo sức khỏe cho người thân.
Tôi thường khuyên gia đình đừng quá nôn nóng việc phải gặp mặt bằng được ngay lập tức. Thay vào đó, hãy chuẩn bị những vật dụng thiết yếu nhất và thông qua cán bộ để chuyển vào. Việc bạn xuất hiện và gửi đồ cũng là một cách tiếp thêm sức mạnh tinh thần rất lớn cho người ở bên trong, giúp họ hiểu rằng gia đình vẫn luôn sát cánh bên họ.
Tạm giữ có được bảo lĩnh không? Lối thoát để được về nhà sớm
Đây là nội dung mà tôi tâm đắc nhất khi tư vấn cho khách hàng. Nhiều người cứ nghĩ đã vào đó là phải chờ đến khi hết hạn hoặc chuyển sang tạm giam. Nhưng thực tế, chúng ta có một “cửa sáng” mang tên bảo lĩnh (hay dân gian hay gọi là bảo lãnh). Vậy tạm giữ có được bảo lĩnh không?
Câu trả lời là có, nếu đáp ứng đủ các điều kiện. Bảo lĩnh là một biện pháp thay thế cực kỳ nhân văn. Thay vì bị giữ trong bốn bức tường, người đó có thể được về nhà, sinh hoạt bình thường dưới sự giám sát của gia đình và chính quyền địa phương, miễn là cam kết có mặt khi cơ quan điều tra yêu cầu.
Tuy nhiên, không phải ai cũng được bảo lĩnh. Cơ quan chức năng sẽ xem xét rất kỹ tính chất vụ việc. Nếu phạm tội lần đầu, nhân thân tốt, có nơi cư trú rõ ràng, hành vi không quá nguy hiểm cho xã hội và đặc biệt là có gia đình đứng ra cam kết chặt chẽ, thì cơ hội được bảo lĩnh là rất cao.
Ai có quyền đứng ra bảo lĩnh? Đó có thể là người thân trong gia đình (ít nhất 2 người trên 18 tuổi, có thu nhập ổn định và nhân thân tốt) hoặc các cơ quan, tổ chức nơi người đó làm việc. Khi đứng ra bảo lĩnh, gia đình phải ý thức được trách nhiệm của mình. Nếu người được bảo lĩnh bỏ trốn hoặc tiếp tục vi phạm, người đứng ra bảo lãnh sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, thậm chí là bị phạt tiền.
Tôi đã từng hỗ trợ rất nhiều gia đình làm thủ tục bảo lĩnh thành công. Cảm giác nhìn thấy một người cha được trở về ăn bữa cơm với vợ con sau vài ngày tạm giữ căng thẳng là niềm hạnh phúc rất lớn của người làm nghề luật như tôi.
Lời khuyên chân thành từ người làm nghề
Khi đối mặt với việc người thân bị tạm giữ, các bạn hãy nhớ 3 điều “Vàng” sau đây:
- Minh bạch thông tin: Hãy yêu cầu cơ quan chức năng cung cấp đầy đủ thông tin về lý do tạm giữ và tình trạng sức khỏe của người thân.
- Tuân thủ pháp luật: Đừng bao giờ có ý định “chạy chọt” hay hối lộ. Điều đó chỉ làm tình hình tệ hơn và bản thân bạn cũng có thể vướng vào vòng lao lý.
- Tìm sự hỗ trợ chuyên nghiệp: Một luật sư giỏi không chỉ là người am hiểu luật mà còn là người biết cách làm việc với các cơ quan tố tụng để bảo vệ quyền lợi tối đa cho khách hàng, giúp gia đình thực hiện các thủ tục như bảo lĩnh một cách nhanh chóng và đúng quy định.
Cuộc sống đôi khi có những khúc quanh không ngờ tới. Việc bị tạm giữ là một biến cố lớn, nhưng nó không phải là dấu chấm hết. Nếu chúng ta hiểu đúng quyền lợi của mình, bình tĩnh xử lý và có sự đồng hành của những người có kinh nghiệm, mọi chuyện đều có hướng giải quyết.
Hy vọng những chia sẻ thực tế này của tôi sẽ giúp các bạn có cái nhìn rõ ràng hơn và bớt đi phần nào lo lắng nếu chẳng may rơi vào hoàn cảnh này. Hãy nhớ rằng, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, sự hiểu biết về pháp luật chính là vũ khí tự vệ tốt nhất của mỗi chúng ta.
Thân ái,
Luật sư Hùng
