Thẩm định giá tài sản tranh chấp có bắt buộc không? Rủi ro pháp lý nếu định giá sai
Trong một vụ án tranh chấp tài sản mà tôi từng tham gia, hai bên đưa ra mức giá chênh lệch nhau gần gấp đôi. Một bên tin rằng “không cần thẩm định giá cũng được”, trong khi bên còn lại kiên quyết yêu cầu định giá lại. Kết quả cuối cùng cho thấy: chỉ một sai lệch nhỏ trong định giá đã làm thay đổi toàn bộ quyền lợi của các bên.
Từ kinh nghiệm thực tiễn và căn cứ Luật Giá 2023, Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, có thể khẳng định rằng: thẩm định giá tài sản tranh chấp không phải lúc nào cũng bắt buộc, nhưng nếu làm sai, hậu quả pháp lý là rất lớn.
Thẩm định giá tài sản tranh chấp là gì?
- Có thể hiểu:
- Là hoạt động xác định giá trị tài sản
- Tại một thời điểm, địa điểm cụ thể
- Phục vụ mục đích nhất định
Theo Luật Giá 2023, đây là hoạt động mang tính chuyên môn, do:
- Doanh nghiệp thẩm định giá
- Hoặc hội đồng thẩm định giá thực hiện
Về bản chất, thẩm định giá tài sản tranh chấp là một dạng chứng cứ chuyên môn, giúp Tòa án có cơ sở khách quan khi giải quyết vụ án.
Trong thực tế hành nghề, tôi thường thấy đương sự nhầm lẫn giữa:
- Giá thị trường thực tế
- Và giá kỳ vọng cá nhân
Đây chính là nguyên nhân dẫn đến tranh chấp kéo dài.
Có bắt buộc thẩm định giá không?
- Câu trả lời là: Không phải mọi trường hợp đều bắt buộc
- Tòa án sẽ tiến hành định giá/thẩm định giá khi:
- Có yêu cầu của đương sự
- Các bên không thỏa thuận được giá
- Có dấu hiệu giá không phù hợp với thị trường
Theo quy định tại Điều 104 BLTTDS 2015, việc định giá tài sản được kích hoạt khi:
- Có tranh chấp về giá
- Hoặc có nghi ngờ về tính trung thực của giá trị tài sản
Trong thực tế, tôi nhận thấy:
- Nếu các bên thỏa thuận được giá hợp lý → không cần định giá
- Nếu có tranh chấp → gần như chắc chắn phải định giá
Do đó, câu hỏi “có bắt buộc thẩm định giá không” phải được hiểu theo từng tình huống cụ thể.
Khi nào Tòa án buộc phải định giá hoặc thẩm định giá?
- Khi có yêu cầu:
- Một hoặc nhiều bên đề nghị
- Khi không thỏa thuận được:
- Giá tài sản
- Hoặc tổ chức thẩm định giá
- Khi có dấu hiệu bất thường:
- Giá thấp hơn thị trường
- Có dấu hiệu trốn nghĩa vụ
Trong những trường hợp này, Tòa án không chỉ “có quyền” mà còn cần phải định giá để đảm bảo:
- Tính khách quan
- Quyền lợi của các bên
- Tránh thất thu nghĩa vụ tài chính
Đây là cơ chế kiểm soát rất quan trọng trong tố tụng dân sự.
Rủi ro pháp lý khi sai lệch giá tài sản
- Vụ án bị kéo dài:
- Phải định giá lại
- Phát sinh thủ tục bổ sung
- Phân chia tài sản không công bằng:
- Một bên bị thiệt hại
- Dễ phát sinh khiếu nại
Sai lệch giá tài sản không chỉ là sai về con số, mà là sai về quyền lợi.
Trong thực tế, tôi từng gặp trường hợp:
- Tài sản bị định giá thấp hơn thực tế
- Dẫn đến việc chia tài sản hoàn toàn bất lợi cho khách hàng
Đây là hậu quả rất khó khắc phục sau khi bản án đã có hiệu lực.
Án phí và nghĩa vụ tài chính: Hệ quả trực tiếp của định giá sai
- Định giá là căn cứ:
- Tính án phí
- Xác định nghĩa vụ tài chính
Nếu kết quả định giá sai:
- Có thể phải nộp án phí cao hơn
- Hoặc phát sinh tranh chấp mới về nghĩa vụ
Trong nhiều vụ án, đây là yếu tố mà đương sự không lường trước.
Kết quả thẩm định giá có bị hủy không?
- Câu trả lời là: Có thể
- Áp dụng khi:
- Có căn cứ cho rằng kết quả không chính xác
- Không phù hợp với giá thị trường
- Có vi phạm trong quy trình
Trong trường hợp này, Tòa án có thể:
- Quyết định định giá lại
- Không công nhận kết quả trước đó
Tuy nhiên, cần lưu ý:
- Không phải cứ “không đồng ý” là được hủy
- Phải có căn cứ rõ ràng
Đây là điểm mà nhiều đương sự hiểu sai trong thực tế.
Lưu ý quan trọng về chi phí và trách nhiệm
- Người yêu cầu định giá:
- Phải tạm ứng chi phí
- Nếu yêu cầu không được chấp nhận:
- Có thể phải chịu chi phí định giá
Trong thực tiễn, tôi luôn tư vấn khách hàng:
- Chỉ yêu cầu định giá khi thực sự cần thiết
- Tránh lạm dụng gây phát sinh chi phí không cần thiết
Kinh nghiệm thực tế: Làm sao để tránh rủi ro khi thẩm định giá?
- Tham gia đầy đủ quá trình định giá:
- Không bỏ qua buổi thẩm định
- Theo dõi sát kết quả:
- So sánh với giá thị trường
- Chủ động yêu cầu định giá lại khi cần:
- Có căn cứ rõ ràng
Kinh nghiệm của tôi là:
Không kiểm soát được việc định giá, đồng nghĩa với việc mất kiểm soát kết quả vụ án.
Kết luận – góc nhìn từ thực tiễn hành nghề
- Thẩm định giá tài sản tranh chấp không phải lúc nào cũng bắt buộc
- Nhưng là yếu tố then chốt trong nhiều vụ án dân sự
- Sai lệch giá tài sản có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng
Từ kinh nghiệm của tôi sau nhiều năm hành nghề:
Trong tranh chấp tài sản, sai một con số có thể dẫn đến sai cả bản án.
