Chào bạn, tôi là Luật sư Hùng đây.
Trong nghề luật, có những góc khuất mà nếu không trực tiếp xắn tay vào làm, không trực tiếp đi gõ cửa các cơ quan tố tụng, người ta sẽ chỉ thấy những bộ vest chỉn chu hay những lời tranh tụng hào sảng tại tòa. Nhưng phía sau đó, để có được một lời bào chữa đanh thép, là cả một hành trình gian nan mà một trong những “cửa ải” đầu tiên chính là tiếp cận hồ sơ vụ án.
Hôm nay, tôi muốn chia sẻ thật lòng với các bạn về những khó khăn, những trải nghiệm thực tế mà tôi và các đồng nghiệp thường xuyên đối mặt khi muốn chạm tay vào xấp hồ sơ của bị can.
Cái khó từ sự chờ đợi và những thủ tục không tên
Nhiều người nghĩ đơn giản rằng, luật sư có thẻ, có quyền thì cứ đến cơ quan điều tra là được xem hồ sơ ngay. Thực tế không màu hồng như vậy. Theo quy định, chúng tôi chỉ được tiếp cận đầy đủ hồ sơ khi kết thúc điều tra. Nhưng từ lúc kết thúc điều tra đến khi cầm được tập hồ sơ trên tay là một khoảng cách rất dài.
Khó khăn đầu tiên chính là thời gian. Dù luật định cơ quan tố tụng phải tạo điều kiện, nhưng thực tế, việc liên hệ với điều tra viên đôi khi giống như một cuộc “thử thách lòng kiên nhẫn”. Có những lúc gọi điện không nghe máy, đến trụ sở thì điều tra viên bận đi công tác, bận họp, hoặc hồ sơ đang được luân chuyển giữa các bộ phận.
Sự chờ đợi này không chỉ gây áp lực cho luật sư mà còn khiến thân chủ và gia đình họ lo lắng. Họ cứ hỏi: “Sao lâu vậy luật sư? Hồ sơ có gì chưa anh?”. Những lúc đó, mình chỉ biết thở dài và tiếp tục kiên trì với những thủ tục hành chính.
Áp lực khi đọc và sao chụp hồ sơ tại trụ sở
Khi đã được phép tiếp cận, khó khăn tiếp theo nằm ở điều kiện làm việc. Thông thường, luật sư sẽ được bố trí một góc trong phòng làm việc của điều tra viên để đọc và sao chụp. Bạn hãy tưởng tượng, trong một căn phòng đầy áp lực, có sự giám sát chặt chẽ của cán bộ, việc tập trung để phân tích từng tình tiết trong hồ sơ là điều không hề dễ dàng.
Việc sao chụp tài liệu hoàn toàn do luật sư tự thực hiện. Với những vụ án kinh tế hay ma túy phức tạp, hồ sơ có thể lên đến hàng nghìn trang. Việc lật từng trang, chụp từng tấm ảnh trong điều kiện ánh sáng đôi khi không đảm bảo, trong khi cán bộ giám sát liên tục thúc giục vì sắp hết giờ hành chính, thực sự là một cuộc đấu trí về sức bền.
Chỉ cần sơ suất chụp mờ một dòng chữ, hay bỏ sót một bút lục quan trọng, có thể dẫn đến việc đánh giá sai lệch toàn bộ bản chất vụ án. Đó là cái giá của sự thiếu tập trung trong giai đoạn này.
Những rào cản vô hình về mặt tâm lý
Làm nghề luật sư hình sự, đôi khi mình cảm thấy có một rào cản vô hình giữa người bào chữa và người tiến hành tố tụng. Dù về mặt nguyên tắc, đôi bên cùng làm việc để tìm ra sự thật khách quan, nhưng đôi khi sự “khắt khe” quá mức trong việc cho phép sao chụp tài liệu khiến công việc trở nên nặng nề.
Có những tài liệu mình thấy cực kỳ quan trọng cho việc bào chữa, nhưng lại gặp khó khăn trong việc xin sao chụp vì những giải thích cảm tính về “bí mật điều tra” hoặc “tài liệu không liên quan”. Để thuyết phục được cơ quan chức năng đồng ý, luật sư phải vận dụng sự khéo léo, kỹ năng giao tiếp và cả sự cứng rắn cần thiết. Đây không còn là chuyện nắm luật nữa, mà là kinh nghiệm sống và sự thấu cảm giữa con người với con người.
Trách nhiệm nặng nề trên vai người cầm hồ sơ
Khi cầm được bản sao hồ sơ về văn phòng, khó khăn lại chuyển sang một dạng khác: Trách nhiệm bảo quản. Bạn biết đấy, hồ sơ vụ án là tài liệu cực kỳ quan trọng. Nếu để mất mát, thất lạc hay hư hỏng tài liệu trong quá trình sao chụp, luật sư sẽ phải chịu trách nhiệm rất lớn trước pháp luật.
Việc bàn giao hồ sơ phải đảm bảo nguyên trạng. Đôi khi tập hồ sơ đã cũ, giấy tờ mục nát, việc lật giở cũng phải nâng như nâng trứng. Chỉ cần một tờ giấy bị rách, một trang bị lộn xộn cũng đủ để gây ra những rắc rối không đáng có. Vì vậy, ngoài cái đầu lạnh để phân tích, luật sư còn cần một đôi tay khéo léo và sự cẩn trọng tuyệt đối.
Góc nhìn thực tế: Làm sao để vượt qua?
Sau nhiều năm đi làm, tôi nhận ra rằng để vượt qua những khó khăn này, không có bài thuốc nào hiệu quả hơn sự kiên trì và chuyên nghiệp.
Mình không thể đòi hỏi mọi thứ phải thuận lợi ngay từ đầu. Thay vì than phiền, tôi chọn cách tiếp cận chủ động. Tôi luôn chuẩn bị đầy đủ mọi phương tiện từ máy ảnh chuyên dụng, máy quét cầm tay đến các thiết bị dự phòng. Tôi xây dựng mối quan hệ làm việc dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau với các cơ quan tố tụng. Khi mình làm việc nghiêm túc, đúng quy trình và thể hiện sự cầu thị, đối phương cũng sẽ có cái nhìn cởi mở hơn.
Nghề luật sư, đặc biệt là mảng hình sự, không dành cho những người dễ bỏ cuộc. Những xấp hồ sơ dày cộp, những buổi chiều tối mịt vẫn còn ngồi lật từng trang bút lục tại trụ sở công an, tất cả đều là một phần của cái nghiệp mà mình đã chọn.
Hy vọng những chia sẻ chân tình này giúp các bạn, đặc biệt là các bạn sinh viên luật hay những người đang quan tâm đến nghề, có một cái nhìn chân thực hơn. Tiếp cận hồ sơ bị can khó đấy, vất vả đấy, nhưng khi tìm thấy một tình tiết gỡ tội nằm sâu trong những trang giấy ấy, cảm giác hạnh phúc và tự hào là điều không gì đánh đổi được.
Chúc các đồng nghiệp luôn vững tâm trên con đường mình đã chọn!
