Trong những giờ đầu tiên kể từ khi một người bị đưa đi theo lệnh “giữ người trong trường hợp khẩn cấp”, tâm lý chung là hoảng loạn và sợ hãi. Rất nhiều người vì quá lo lắng đã vô tình từ bỏ các quyền lợi chính đáng mà pháp luật trao cho, dẫn đến những lời khai bất lợi hoặc những sai lầm không thể cứu vãn trong hồ sơ điều tra.
Từ kinh nghiệm thực tiễn của tôi – Luật sư Nguyễn Văn Hùng – việc nắm vững quyền lợi cá nhân ngay tại thời điểm bị giữ chính là “phao cứu sinh” quan trọng nhất để bạn giữ được sự tỉnh táo và bảo vệ sự tự do của chính mình trước khi mọi chuyện đi quá xa.
Hiểu lầm phổ biến: Đã bị bắt là không còn quyền gì nữa
Nhiều người thường mặc định rằng một khi đã bị khóa tay hay đưa về trụ sở Công an thì tiếng nói của mình không còn giá trị. Họ thường nghĩ:
- Công an hỏi gì phải trả lời nấy, không được phép im lặng.
- Chỉ khi nào ra Tòa mới được nhờ Luật sư, còn bây giờ phải tự mình xoay xở.
- Biên bản ghi gì thì phải ký nấy để “hợp tác” mong được về sớm.
Thực tế, Điều 110 và Điều 58 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định rất rõ danh sách các quyền mà người bị giữ được hưởng ngay lập tức. Nếu các quyền này bị xâm phạm, tính hợp pháp của vụ án sẽ bị lung lay.
Các quyền cốt yếu của người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp
Theo quy định pháp luật, bạn cần nhớ và yêu cầu thực hiện 4 nhóm quyền sau đây:
Quyền được biết lý do mình bị giữ
Khi thi hành lệnh giữ người, người thi hành nhiệm vụ phải đọc lệnh và giải thích rõ bạn bị giữ vì căn cứ nào trong 3 trường hợp khẩn cấp mà luật định. Bạn có quyền yêu cầu được xem lệnh giữ người và biên bản giữ người. Đừng ký vào bất kỳ giấy tờ nào nếu bạn chưa hiểu rõ lý do vì sao mình bị đưa đi.
Quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa (Luật sư)
Đây là quyền quan trọng nhất. Bạn có quyền yêu cầu sự có mặt của Luật sư ngay từ lần làm việc đầu tiên. Cơ quan điều tra có trách nhiệm thông báo cho người bào chữa khi người bị giữ yêu cầu. Việc có Luật sư ngay từ đầu sẽ ngăn chặn rủi ro về bức cung, nhục hình và đảm bảo lời khai của bạn được ghi nhận trung thực.
Quyền đưa ra chứng cứ, đồ vật, tài liệu và yêu cầu
Bạn không chỉ có nghĩa vụ khai báo mà còn có quyền đưa ra các bằng chứng ngoại phạm, chứng cứ gỡ tội (như tin nhắn, video, người làm chứng). Đồng thời, bạn có quyền yêu cầu cơ quan điều tra thu thập những bằng chứng mà bạn cho là quan trọng để chứng minh mình vô tội.
Quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng
Nếu quá trình giữ người có dấu hiệu sai luật, dùng vũ lực trái phép hoặc không đúng trình tự, bạn hoặc người thân có quyền khiếu nại ngay lập tức. Sự giám sát của Viện kiểm sát trong 12 giờ đầu tiên chính là để tiếp nhận và xử lý các khiếu nại này.
Quy trình “giờ vàng” để thực hiện quyền tự bảo vệ
Dưới góc nhìn của một Luật sư, tôi khuyên bạn nên thực hiện các bước sau trong giai đoạn 12 giờ đầu tiên:
- Yêu cầu thông báo cho gia đình: Trong vòng 24 giờ kể từ khi bị giữ, cơ quan chức năng phải thông báo cho gia đình hoặc nơi làm việc của bạn. Hãy yêu cầu thực hiện việc này ngay để người thân sớm tìm kiếm sự hỗ trợ pháp lý.
- Đọc kỹ trước khi ký biên bản: Biên bản lấy lời khai là bằng chứng “sống” sau này. Nếu điều tra viên ghi sai ý hoặc thiếu những tình tiết gỡ tội, bạn có quyền yêu cầu sửa đổi hoặc ghi ý kiến bổ sung vào biên bản trước khi ký tên.
- Giữ thái độ bình tĩnh nhưng kiên định: Hợp tác không có nghĩa là thừa nhận những gì mình không làm. Hãy trình bày sự thật dựa trên các quyền mà bạn được hưởng.
Khi nào cần đặc biệt cẩn trọng và hành động ngay?
Bạn nên đặc biệt lưu ý nếu:
- Cơ quan điều tra không cho phép bạn liên lạc với người thân hoặc từ chối yêu cầu mời Luật sư.
- Bạn bị ép buộc ký vào những biên bản trống hoặc những biên bản không phản ánh đúng lời khai.
- Quá thời hạn tạm giữ mà không được giải thích về tình trạng pháp lý tiếp theo (có bị khởi tố hay được trả tự do).
Bài học rút ra từ thực tiễn
Quyền lợi chỉ thực sự bảo vệ được bạn khi bạn biết và dám yêu cầu thực hiện chúng.
Góc nhìn của Luật sư Nguyễn Văn Hùng
Trong nhiều vụ án, tôi đã chứng minh được hồ sơ có sai phạm chỉ nhờ vào việc thân chủ dám ghi ý kiến “Tôi không đồng ý với nội dung này” vào biên bản lấy lời khai ban đầu. Tôi luôn nhắc nhở khách hàng:
“Pháp luật trao quyền cho bạn không phải để trưng cho đẹp, mà để bạn tự tạo ra một hành lang an toàn cho chính mình. Luật sư sẽ đồng hành cùng bạn, nhưng trước hết, chính bạn phải là người bảo vệ những lời khai đầu tiên của mình một cách tỉnh táo nhất.”
Kết luận: Tự bảo vệ mình bằng sự hiểu biết pháp luật
Quyền của người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp là “lá chắn” pháp lý giúp ngăn chặn những sai lầm đáng tiếc trong giai đoạn bắt đầu của một vụ án. Hiểu rõ các quyền lợi tại Điều 58 và Điều 110 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 không chỉ giúp bạn giữ vững tâm lý trước áp lực điều tra mà còn tạo cơ sở vững chắc cho quá trình bào chữa về sau. Rất nhiều vụ án oan sai đã được ngăn chặn kịp thời chỉ vì người bị giữ biết yêu cầu Luật sư hoặc biết cách bảo vệ sự thật ngay từ lần làm việc đầu tiên.
Chính vì vậy, trong mọi tình huống, sự tỉnh táo và am hiểu luật là sức mạnh lớn nhất. Đừng để sự hoảng loạn khiến bạn đánh mất quyền tự do và danh dự của mình. Hãy hành động một cách chủ động, yêu cầu thực thi đúng quy trình và sớm tìm đến sự hỗ trợ của Luật sư chuyên nghiệp. Đó chính là con đường ngắn nhất và an toàn nhất để bạn bước qua “cơn bão” pháp lý và tìm thấy công lý cho chính mình.
